Laza Kostić: Ej, ropski svete!

Laza Kostić: Ej ropski svete!

Ej, ropski svete!
kuda ću pobeći s obraza tvoga,
s obraza tvoga trpežljivoga?
Da propadnem u zemlju
od ljute sramote sa tvoje grehote?
Il’ u nebo da skačem?
U nebo?
Ta tu je tek
najropskije blaženstvo
blaženih robova,
najveća samovolja –
Bog!
A nebo?
Nebo je samo
ugnuta stopa gospoda Boga,
njome da zgnječi samrtnog roba
do poslednjeg droba.
A što se diglo tako visoko,
to bi da vidi, pa da uživa
kako se roblje
previja, kida.
Ej, ropski svete, pod otim nebom!
ej, zvezdice sjajne,
štrecavi žuljevi na Božjoj stopi!
Valjda kroz vas probi
cikut i vapaj mučenički,
pa kroz svako tako prociknuto mesto
proviru znaci Božje milosti
tanko, štedljivo, kao što vladari na zemlji
kolajne dele,
kolajne sjajne i reči lepe
tebi, ropski svete!
[1861]

Jovan Pejčić
u jednu reč – Laza Kostić

Odrednica
Pesnik, pripovedač, dramski pisac, estetičar, filosof, mistik; književni i pozorišni kritičar, prevodilac, novinar; pravnik; gimnazijski profesor; narodni tribun, skupštinski poslanik; političar, diplomat, nacionalni zaverenik.
Poliglot: znao je starogrčki, latinski, nemački, mađarski, engleski, francuski, ruski jezik.

Rođen je 12. februara 1841. u Kovilju, Bačka. Otac Petar, šajkaški graničarski podoficir; majka Hristina, rođ. Jovanović, domaćica. Po završetku osnovne škole i gimnazije, u Pešti je studirao i, 1866, doktorirao prava. Bio je beležnik Novosadskog magistrata, vojvođanski poslanik u peštanskom parlamentu, sekretar Jovana Ristića na Berlinskom kongresu, poverljivi misionar Svetozara Miletića u Srbiji i Crnoj Gori. Radio je u Beogradu (1880–1883) i na Cetinju (1884–1891). U Vojvodinu se vraća 1891. Godine 1909. izabran je za redovnog člana Srpske kraljevske akademije. Umro je 9. decembra 1910. u Beču. Sahranjen je u Somboru.

Liričar izuzetne književne kulture (Pesme, I, 1873; II, 1874; jubilarno izdanje: Pesme 1909), estetičar prvoga reda (Osnove lepote, s osobitim obzirom na srpske narodne pesme, 1880), teoretičar pesništva izrazite polemičke nastrojenosti (O Jovanu Jovanoviću Zmaju (Zmajovi), njegovu pevanju, mišljenju i pisanju, i njegovu dobu, 1902), vrhunski dramski pisac (Maksim Crnojević, 1866; Pera Segedinac, 1882), originalni mislilac (Osnovno načelo – kritič ki uvod u opštu filozofiju, 1884), prevodilac Homera i Šekspira, literarni i pozorišni kritičar, jedan od najvećih novinara svoga doba – Laza Kostić je, iznad svega, prvi srpski pesnik evropskog i svetskog ranga.
Izuzetan motivski raspon, misaono-emotivna dubina, visoki artizam (i slobodni stih, na drugoj strani), istrajno eksperimentisanje sa jezikom i pesničkom formom, tematizovanje „nepoetskih“ sadržaja – to su samo neke od odlika koje Kostićevu poeziju utvrđuju kao most između srpskog pomantičarskog pesništva i srpske poezije potonjih vremena.
Egzaltirani „omladinski“ pesnik šezdesetih i sedamdesetih godina, osamdesetih skeptik koji ironiju romantičara zamenjuje ciničkim očajanjem, od devedesetih on je hrišćanski mistik u čijim se stihovima i idejama život ispoljava kao iskonski sukob ljubavi i smrti, kao mistično jedinstvo prolaznog i božanskog elementa u čoveku, kao uzvišeni rat vere u Boga svetvorca večnosti i palosti u nesvet i ništavilo bića. Shvatajući lepotu kao ukrštaj suprotnosti, a umetničko nadahnuće kao zanos „među javom i med snom“, do kraja je ostao „pesnik umnog ognja i vaselenskih studi“ (Anica Savić- Rebac). Preplićući mitsko s filosofskim, antičke sa hrišćanskim simbolima, mistička ozarenja s iskustvima racionalne svesti, visokoliterarni s kolokvijalnim govorom, proširio je kao niko pre njega tematski, metaforički, slikovni i jezički registar nacionalne poezije.

Na kraju njegovog puta stoji možda najlepša pesnička građevina srpske poezije uopšte, „Santa Maria della Salute“ (1909), sva satkana od strasne misaonosti, vatrenih osećanja ljubavi i nadstvarnog muzičkog sklada, od elemenata koji, prevladavajući krajnosti, ostvaruju maestralnu sintezu njegove stvaralačke vere u svevlast večne harmonije i besmrtnost reči.

Iz knjige, Laza Kostić, „Među zvezdama“ – odabrane pesme (sa pogovorom, tekstom o autoru i literaturom). Opširnije o knjizi pogledajte ovde