Od dogmatizma do poštovanja pojedinca

Dakako, premda počivaju na istim temeljima, teološki i mehanicistički medicinski dogmatizam imaju različite pojavne elemente. Naime, u okvirima teološkog dogmatizma glorifikuje se božanska moć. U okvirima medicinskog mehanicističkog dogmatizma pak veliča se moć medicinske tehnologije. Da bi se ta glorifikacija više moći očuvala i potvrdila, uspostavljaju se kodifikovana znanja koja se ne smeju menjati. U okvirima teološkog dogmatizma, tako, pečat nedodirljivog koje se stalno reprodukuje imali su propisana crkvena učenja i rituali usvojeni na određenim crkvenim saborima i defi nisani u verskim spisima. U medicinskom dogmatizmu pak status nedodirljivosti poprimili su tumačenje čoveka prema kartezijanskoj paradigmi i njegovo sledstveno mehanicističko tretiranje, što se kontinuirano defi niše i utvrđuje na medicinskim stručnim skupovima i u takozvanim referentnim naučnim časopisima, a onda se i kodifi kuje u vidu takozvanih primera dobre prakse kojom se propisuju terapijske procedure koje će biti primenjivane kod relevantnih dijagnoza.

U okvirima masifikacije nametnute teološkim dogmatizmom, čovek je pre svega bio deo crkvene pastve, odnosno stada koje se najvećma okupljalo u bogomoljama. U okvirima masifikacije nametnute medicinskim mehanicističkim dogmatizmom pak čovek je sveden tek na delić bezlične mase pacijenata koja puni čekaonice i ordinacije, kao i sobe i interventne sale u stacionarnim medicinskim ustanovama.
Konačni ishod oba dogmatizma, i onog teološkog i onog mehanicističkog, jeste depersonalizacija putem redukcije čoveka na relacioni identitet. Samo što su u okvirima srednjovekovnog teološkog dogmatizma ljudi svedeni na identitet koji je defi nisan verskom pripadnošću (rimokatolik, musliman, adventista, pravoslavac…), dok je u okvirima medicinskog mehanicističkog dogmatizma čovekov identitet, putem specifične medicinske kategorizacije, sveden na odgovarajuću dijagnozu ili medicinsku intervenciju: miokardiopatija, astma, ulkus, abortus, laparaskopija… u bolničkoj sobi toj i toj, na operativnom programu tog i tog dana…

Renesansa u medicini

U okvirima renesanse u medicini pak umesto utopljenosti u masu pacijenata, čovek biva postavljen u središte pažnje kao pojedinac, budući da se više ne poima kao puko mehanicističko biomolekularno biće, nego se uvažava u njegovoj punoj celovitosti i posebnosti koju mu daju njegova suptilna, unutrašnja, kao i ona spoljašnja, odnosno socijalna i ekološka dimenzija. Sledstveno tome, otvara se prostor da – umesto da do beskraja pokorno i pasivno ruminira nametnutu dogmu – čovek sam preuzme ulogu aktera. U okvirima klasične renesanse, tako, on postaje nosilac novih tema, a u okvirima renesanse u medicini pomalja se mogućnost da, bilo samosvojno, van zdravstvenog sektora, bilo kao pacijent/klijent postane kokreator sopstvenog zdravlja.
Akcija

Premda je tek negde u prvim decenijama svoga razvoja, renesansa u medicini je napravila neke veoma važne korake. Prvi koji treba pomenuti dogodio se još u njenom predrenesansnom periodu kada je u Deklaraciji iz Alma Ate Zdravlje za sve do 2000. godine, usvojenoj na Međunarodnoj konferenciji o primarnoj zdravstvenoj zaštiti, koju je 1978. godine organizovala Svetska zdravstvena organizacija, preporučeno da se primarna zdravstvena zaštita „oslanja… i na tradicionalne praktičare… kao deo tima, kako bi se odgovorilo na izražene zdravstvene potrebe zajednice…“ Potom je, u nizu istraživanja podstaknutih ovom deklaracijom, ustanovljeno da su njome prihvaćene metode, obuhvaćene zajedničkim terminom tradicionalna medicina, koje su izašle iz senke ili su se razvile u okviru renesanse u medicini – delotvorne, neškodljive i ekonomične.

U Indiji, kolevci nekoliko ovih novih/starih metoda, 2014. godine, posebno odeljenje Ministarstva zdravlja, odgovorno za zdravstvenu zaštitu koju su pružali praktičari ajurvede, joge, naturopatije, unani, sidha i sova rigpa medicine, kao i homeopatije, preraslo je u posebno ministarstvo, koje je po akronimu pet glavnih među tim terapijama nazvano AJUSH. Ovo ministarstvo je preuzelo odgovornost za organizaciju rada preko 770.000 praktičara metoda indijske tradicionalne medicine, kao i za njihovu ulogu u sistemu zdravstvene zaštite,12 a delovalo je i u kriznim situacijama, kao u slučaju pandemije izazvane virusom kovidom-19.
U još jednoj mnogoljudnoj zemlji, SAD, na utemeljivanje renesanse u medicini ukazalo je najpre formiranje Akademskog konzorcijuma za integrativnu medicinu, koji je u međuvremenu od osam akademskih medicinskih centara, koji su se jula 1999. godine okupili kao osnivači, narastao na preko sedamdeset članova. Ne samo na porast interesovanja medicinskih profesionalaca nego i na već uvreženo poverenje ukazuje zatim istraživanje koje je obavio tim američkog Nacionalnog instituta za zdravlje. Naime, četvoro istraživača anketirali su 5.622 lekara angažovanih u vanbolničkoj zdravstvenoj zaštiti. Prema dobijenim rezultatima, 53,1% anketiranih izjavili su da su u toku proteklih dvanaest meseci bar jednom svom pacijentu preporučili neki od metoda alternativne medicine. A u istom smislu govori i činjenica da na 50,8% od 130 američkih medicinskih fakulteta postoji makar jedan program posvećen alternativnoj medicini.

Prof. dr Vuk Stambolović
Iz novoobjavljene knjige „Renesansa u medicini“. Opširnije o knjizi pogledajte ovde.